500 yıllık Cehennem Müziği – Dünyevi Zevkler Bahçesi – Bosch

Bir Günahkarın Poposuna Yazılmış

500 Yıllık Notaların Keşfedildiği Tablo

 

Dünyevi Zevkler Bahçesi (Hollandaca: Tuin der Lusten; İngilizce The Garden of Earthly Delights) erken Hollanda dönemi ressamlarından Hieronymus Bosch‘un (1) 1503 ve 1504  yılları arasında, 40-50 yaşları civarında en popüler ve en incelikli eseri olarak tanımlanır. Başka hiç bir eserinde bu derece canlı görüntüler ve karmaşık anlamlar üzerine çalışmamış olan Bosch’un,  eserini  yeteneğinin zirvesinde iken ürettiğine inanılır.

Bir triptik (2) olan eser 1939’dan beri Madrid’teki Prado Müzesi’nde bulunmaktadır.

Hollandalı ressam Hieronymus Bosch‘un, olgunluk döneminde tamamladığı ‘Dünyevi Zevkler Bahçesi’ adlı tablo; bir orta panel ve üzerine kapanan iki yan panelden oluşmaktadır.

 

dünyevi zevkler bahçesi - kapalı

Müze’nin resmi internet sitesinde eserle ilgili şunlar yazmakta : 

00000.jpg

Kapalı haldeyken dünyayı kristal bir küre olarak resmeder.. Dış kapaklarda görünen dünya şekli içerde yer alan görünümlerden çok öncesini, dünyanın yaratılış esnasındaki halini yansıtmaktadır. Kristal bir küre şeklinde betimlenmiş olan dünya halen oluşmakta ve yeşillikler dünyanın üzerinde yer almaya başlamaktadır. Resmin sol üst  köşesinde figür dünyayı yaratmakta olan Tanrı’dır. Üst kısımdaki yazıda İncil’den bir alıntı olan “O konuştu ve oldu; o emretti ve durdu” yazmaktadır. Bu dış kapak görüntüsü ve yazılar ile Bosch eserine dini bir içerik katmış olur. 

1

Yan paneller açılıp iç kısım incelendiğinde ise birbirini kronolojik olarak takip ettiğine inanılan 3 ayrı sahne yer almaktadır. Soldaki sahne  Cennet, ortadakiDünya ve sağdaki Cehennem olarak yorumlanır. Bütüne baktığınızda tablo detayları ile insanı adeta büyüler. Sanat tarihçileri ve eleştirmenler, genel olarak eserin “Hayatın Cazibeleri”nin tehlikeli yönlerini gösterip onlara karşı koymak adına yaratılmış bir didaktik eser olduğuna inanmışlardır. Fakat özellikle orta panelde yer alan yoğun sembolizm, bir çok uzmanı aslında orta panelin bir uyarı niteliğinden çok “Kaybedilmiş Cennet”in bir görünümü olarak da yorumlanmasına sevk etmiştir. Dış kapaklar ve iç kısımdaki öteki dünya‘ya dair göndermeler sebebi ile bir kilise sunak panosu olarak düşünülebilecek olan eser, özellikle orta ve sağ panellerdeki sıradışı absürdlükte görünümler sebebiyle aslında bir özel müşteri tarafından da sipariş edilmiş olabileceği kanısını da destekler.

 

2

 

Sol panel iç kısmın ilk aşamasıdır ve Cennet‘le özdeşleştirilir.  Tanrı, Adem ve Havva’nın varlığı ışığında ‘Cennet Bahçesi’ betimlenir.

 

1

Cennet panelinde, ortada duran Tanrı, bir elinden tuttuğu Havva‘yı, diğer tarafta uykusundan yeni uyanmış olan Adem‘e takdim etmekte; bir eliyle de birlikteliklerini kutsadığını işaret etmektedir. Tanrı genel betimlere göre oldukça genç, daha çok İsa gibi görünmektedir. Adem bir yandan uzanırken, aynı zamanda da Tanrı’nın ayağına, ayakları ile dokunmakta-dır.  Bu şekilde TanrıAdem ve Havva figürleri kapalı bir devre oluşturmakta ve ilahi güç, figürler arasında birbirine akmaktadır.

 

3

 

Gözleri yere dönük, erdemli bir şekilde kendisini Adem‘e sunan Havva‘nın masum duruşu ile, Adem‘in son derece şaşkın ve ilginç bir bakışa sahip olduğu görülür. Bunun, hem uyandığında Tanrı‘yı görmesi, hem de kendi bedeninden yaratılmış olan Havva ile ilk kez birlikte olmak için duyduğu ilkel dürtüden kaynaklandığı düşünülebilir.

Havva’nın hemen arkasında duran tavşan doğurganlığı, Adem‘in arkasındaki ejderha ağacı (dracaena) ise sonsuz yaşamı, sonsuz-luğu temsil etmektedir.

 

Cennet panelinde, ortada duran Tanrı, bir elinden tuttuğu Havva‘yı, diğer tarafta uykusundan yeni uyanmış olan Adem‘e takdim etmekte; bir eliyle de birlikteliklerini kutsadığını işaret etmektedir. Tanrı genel betimlere göre oldukça genç, daha çok İsa gibi görünmektedir. Adem bir yandan uzanırken, aynı zamanda da Tanrı’nın ayağına, ayakları ile dokunmaktadır. Bu şekilde Tanrı, Adem ve Havva figürleri kapalı bir devre oluşturmakta ve ilahi güç, figürler arasında birbirine akmaktadır.

Cennet planının geri kalanını kulübe gibi görünen çeşitli taş ve organik malzemeden yapılmış bir manzara doldurur. Geri plan, dönem Avrupalılarına oldukça yabancı görünecek çeşitli egzotik hayvanlar (bir zürafa, bir fil ve avını öldürmüş bir aslan) ile doludur. Ön plandaki çukurdan kuşlar ve çeşitli başka hayal ürünü hayvanlar çıkmaktadır. Kuş kanatlarına sahip balık ve insan ellerine sahip kitap okuyan ördek ilginç yaratıklardan bazılarıdır. Bu hayal ürünü yaratıklarla birlikte fil ve zürafa gibi gerçekçi egzotik hayvanların görüntüleri de Bosch‘un karşılaştığı çeşitli gezi kitaplarındaki el çizimlerinden gelmektedir.Bazı eleştirmenlere göre eserdeki Cennet Bahçesi ilk günahın işlenmesi ve kovuluştan (bknz : http://sanatabasla.blogspot.com.tr/2012/05/ilk-gunah-ve-cennetten-kovulus-fall-of.html) önceki masum görünmesi gereken Cennet‘den uzaktır. Adem‘in bakışları şaşkınlıktan öte bir beklenti içinde ve hatta şehvetlidir. Bu da insanların ta yaratılışın başından itibaren ilk günahı işlemek için lanetlenmiş olduğuna dair inanışı destekler. 

Bazı ortaçağ inanışlarına göre Adem ve Havva aslında ilk günahı işlemeden de cinsel birliktelik yaşıyorlardı; fakat ilk günah yasak meyvenin yenmesinden sonra üreme amacının dışında cinselliği tatmaları sonucun işlenmişti. Bu ilk günaha dair göndermelerden biri olan ağaca dolanmış yılan da resmin sağında görünmektedir.

54

 

Orta panel’e gelirsek :

6

Bu kısım tablonun özünü temsil etmektedir. Zaten tablonun‘Dünyevi Zevkler Bahçesi’ adı da bu kısımdan gelir. Bu panel üçlü resme ismini de veren geniş bahçe manzarasını gözler önüne serer. Sol kanat ile aynı ufuk çizgisini ve benzer şekilde konumlanmış iki merkezi havuz görüntüsü sol panel ile zaman ve mekan bazından bağlantı sağlar. Buradaki manzara soldaki Cennet görünümü değildir, fakat tam olarak maddesel bir “dünya” görünümü sunduğu da söylenemez. Bahçe çok sayıda kadın ve erkekfigürleri ile birlikte çeşitli büyüklüklerde hayvan türleri ve meyveler ile doludur. Gerçek ve hayal ürünü bu yaratıkların arasında insanlar çifter ve gruplar halinde çeşitli ilginç ve hatta şehvetli hareketleri hiç çekinmeden -sanki bir ergenin cinsel meraklılığını yansıtır gibi- sergilemektedirler.

dzb_paradise.jpg

 

Orta paneldeki çok sayıdaki insan figürü yer yer cinsel hazlar aldıkları, kendi kendilerine eğlendikleri, hayvanlarla oynadıkları ve doğayla bütünleştikleri türlü aktivitelerde aslında masumane ve bencilce eğlenmektedir. Geri planın ortasındaki büyük mavi kürenin içinde görünen bir adam partnerinin cinsel organını okşarken hemen yanlarında bir çıplak kalça görünür. Kürenin bulunduğu nehirde kocaman bir kırık yumurtaya girmeye çalışan çok sayıda figür görünürken, farklı renkte (beyaz ve zenci görünümlü) aşıklar, deniz kızı görünümlü yaratıklar, bir çileğin etrafında toplanmış oturan bir grup gibi inceledikçe seyirciyi daha da hayrete bırakın çok sayıda şaşırtıcı figür gözlemlenebilir.

 

Panelin bir çok kısmında gruplar halinde beyaz ve siyah derili insanlar ile vücutları kahverengi tüylerle kaplı insanlar bir arada yer alırlar. Bu ilginç betimlemenin sembolik anlamının ilkel insanlığa mı işaret ettiği, yoksa modern uygarlığa bir alternatifi mi gösterdiği kesinleştirilememiştir.

Dünyevi Zevkler Bahçesi 4.jpg

 

Sağ alt köşede resimdeki tek giysili figür olan adam görünür. Diğer figürlerden farklı olarak boğazına kadar kapalı giyinmiş olan bu adam figürü, diğer figürler gibi açık renkli saçlı değil, koyu kahverengi saçlıdır ve idealize olarak çizilmiş bir yüzü yoktur. Hemen önünde yere dirseğini koymuş, elinde bir elma tutan yeni tüylerle kaplı bir kadını işaret etmektedir. Ağzı kapatılmış bu kadın figürü  sanki bir sır söyleyecekmiş de susturulmuş gibi görünürken bu iki figürün yine Adem ve Havva olması olasılığı üzerine yorumlar yapılmıştır.

 

7

 

Panelin geri ve ön planlarındaki havuzlarında çiftler karmaşık halinde yer alırken ortadaki yuvarlak havuzda kadınlar ve onların çevresinde hayvan grupları üzerine oturmuş dönenerkekler görünmektedir. Bu dönen erkek grubunun içinde sol üstte kahverengi atının üzerinde takla atan adam havuzdaki kadınların dikkatini çekmek ister gibidir. Bu şekildeerkekler ve kadınlar arasındaki doğal etkileşim ve çekim gücü de vurgulanmaktadır.

 

Bazı sanat tarihçilerine göre bu orta panel  yıkım ve çöküşten önceki geçici ve eğlendirici yozlaşmayı gösteren bir alegoridir. Bu tuhaf eğlenceler ve cinsellik içinde kaybolmuş figürler aslında kendilerini bekleyen cehennem azabından habersiz şekilde yozlaşmakta ve günah işlemektedirler.

 

9.jpg

 

Öte yandan çocuklar ve yaşlılardan arındırılmış bu insanlar topluluğu sonu ve amacı olmayan bir yaşama dair de bir yansıma sunar. Adem ve Havva‘nın Cennet‘den kovulduktan sonra Dünya üzerinde çocukları olduğu düşünülürse, bu orta panelin Adem ve Havva’nın (dolayısı ile insanlığın) Cennet’te kovulmadan devam ettikleri bir yaşama gönderme yaptığı da düşünülebilir.

 
Sanat tarihçileri orta paneli iki şekilde yorumluyorlar.
Sanat tarihçileri orta paneli iki şekilde yorumluyorlar. İlk görüş, orta panelin cennetin dünya üzerinde bir devamı olduğu şeklinde…

 11.jpgİkincisi ise, şehvet içindeki günahkar insanların cehennem azabından habersiz bir şekilde yozlaşarak yaşaması..12

 

Panelin geri ve ön planlarındaki havuzlarında çiftler karmaşık halinde yer alırken ortadaki yuvarlak havuzda kadınlar ve onların çevresinde hayvan grupları üzerine oturmuş dönenerkekler görünmektedir. Bu dönen erkek grubunun içinde sol üstte kahverengi atının üzerinde takla atan adam havuzdaki kadınların dikkatini çekmek ister gibidir. Bu şekildeerkekler ve kadınlar arasındaki doğal etkileşim ve çekim gücü de vurgulanmaktadır.

 

Bazı sanat tarihçilerine göre bu orta panel  yıkım ve çöküşten önceki geçici ve eğlendirici yozlaşmayı gösteren bir alegoridir. Bu tuhaf eğlenceler ve cinsellik içinde kaybolmuş figürler aslında kendilerini bekleyen cehennem azabından habersiz şekilde yozlaşmakta ve günah işlemektedirler.

 

Öte yandan çocuklar ve yaşlılardan arındırılmış bu insanlar topluluğu sonu ve amacı olmayan bir yaşama dair de bir yansıma sunar. Adem ve Havva‘nın Cennet‘den kovulduktan sonra Dünya üzerinde çocukları olduğu düşünülürse, bu orta panelin Adem ve Havva’nın (dolayısı ile insanlığın) Cennet’te kovulmadan devam ettikleri bir yaşama gönderme yaptığı da düşünülebilir.

 

Gelelim yazımıza da bahse konu olan Tablo’nun sağ paneline yani

Cehennem Paneli‘ne…

 

2

Tablonun bu kısmında Bosch‘un hayal gücünün zirveye ulaştığını görüyoruz. Karanlık bir atmosferin hakimiyetinde oldukça sıradışı ve absürd bir mekan betimlemesi, hemen göze çarpıyor.

 

Tablonun bu kısmında Bosch'un hayal gücünün zirveye ulaştığını görüyoruz. Karanlık bir atmosferin hakimiyetinde oldukça absürd bir mekan betimlemesi, hemen göze çarpıyor.

Bosch‘un hayal gücünün doruğa çıktığı bu panel, karanlık bir geri planla birlikte kurak topraklar, karanlık sular ve yer yer görünen alevler ile seyirciye bir Cehennem panaroması çizer. Bu panelde Bosch, dünyanın cezbediciliklerine kanan ve sonsuz lanete maruz kalacak olan günahkarların dünyasını resmeder. Diğer iki paneldeki doğal güzelliklerden eksik kalmış olan bu panelde bir gece görünümü betimlenir ve yanan şehirler, işkence odaları, savaş, cehennem zebanileri, mutasyonu uğramış insan yiyen yaratıklar gibi çeşitli nahoş görüntülerle doldurulmuştur. Diğer panellerde çıplaklıklarını özgürce sergileyen insanlar bu panelde artık çıplaklığın erotizmini yitirmiş ve göğüslerini ve cinsel bölgelerini kapatmaya ve utanmaya girişmişlerdir.

Geri plandaki yanan ve patlayan dağ görünümleri ile birlikte büyük bir savaş görünümü yansıtılmıştır. Kalabalık ordular gibi görünen işkenceciler bir köprüyü geçmekte ve çeşitli yerlere ve insanlara saldırıp yakıp yıkmaktadırlar. Alevlerin etkisi ile geri plandaki nehir kan rengine bürünmüştür. Orta kısımlarda alev çukuruna itilen ve yanan bir fenerin içine tıkıştırılan insanlar görülebilir.

 

Ön planda daha ilginç görünümlü figürler çeşitli işkencelere ön ayak olmaktadır.  “Müzisyenlerin Cehennemi” olarak adlandırılabilecek bir kısımda lavta ve arpa çarmıha gerilmiş gibi asılmış figürler , bir insanın kalçasına yazılmış notalara bakarak şarkı söyleyen bir koro grubu, müzik ve eğlencenin günahkarlığını vurgular niteliktedir. Hemen ön plandaki kalabalık arasında seçilen tavla, zar ve iskambil kağıtları gibi nesneler kumar ve çeşitli oyunlara dair günahların cezalarının verilişini yansıtır.

 

15.jpg

Eserin odak noktası, kırılmış bir yumurta kabuğunu andıran gövdesini, yaşlı ağaçlardan oluşan bacaklar üzerinde taşıyan “Ağaç Adam“dır. Adamın kafasının üzerinde taşıdığı disk üzerinde iç organları çağrıştıran bir  tulum görünümlü yaratık görünür. Celat görünümlü bir gri figürün merdiven dayayarak çıktığı gövdesinde ise bir taverna içinde oturan eğlenen insanlar yer almaktadır. Ağaç-adamın yüzü efkar ve pişmanlık ile dolu gibi görünmektedir.Bosch’un kendi portresi de olabileceği düşünülen bu yüz belki de ressamın kendi sıradışı hayal dünyasına attığı imzasıdır.

 

Ön planda sağda görünen kuş kafalı yaratık bir yandan insanlarla beslenirken oturduğu tahtın alt kısmında da onları şeffaf baloncuklar içinde de aşağıdaki çukura boşaltmaktadır. Kafasındaki ters dönmüş kazanı bir taç gibi taşıyan bu figür “Cehennemin Prensi” olarak da adlandırılır.

 

Eserde çeşitli ölümcül günahlar ayrı ayrı cezalandırmatadır. Gurur, prensin tahtı altında uzanan kadının bir zebaninin kalçasındaki aynada kendi aksini görmesi ile; öfke,ağaç-adamın hemen sağında kurtlar tarafından yenen şövalye ile; tembellik, prensin sağında yatağında yatarken şeytanlar tarafından ziyaret edilen adamla;  sahtekarlık ise ön plandaki tavşan tarafından yönlendirilen işkenceci grupla gösterilmiştir.

 

Ortaçağ’da günahın özü ve erdemin kaybedilişinin yegane sahibi sayılan şehvet ve cinsellik, eserin genelinde günaha teşvik edici ve sonunda cezalandırmaya sebep yaratıcı olarak sunulmaktadır.

 

16.jpg

Döneminin çok ötesinde bir tarz ve üslup içeren bu yapıtı incelerken bugüne kadar gözden üzerinde durulmamış bir detayla karşılaşıyoruz, yazımızın konusu da işte bu : 
“Bir günahkarın, üzerine notalar yazılmış poposu” 

00.jpg

 

Bu eşsiz detayı fark eden kişi ise Oklahoma Hristiyan Üniversitesi’nde müzik ve bilgi teknolojileri bölümlerinde okuyan Amelia isimli bir öğrenci. 

 

Dutch master Hieronymus Bosch's paintings are packed full of vivid imagery and complex meanings. And The Garden of Earthly Delights (pictured) which depicts the Biblical narrative of creation, heaven and hell is one of his most intricate

İşte tam da bu noktada bir günahkarın, üzerine notalar yazılmış poposuyla karşılaşıyoruz.
Bu eşsiz detayı fark eden kişi ise Oklahoma Hristiyan Üniversitesi'nde müzik ve bilgi teknolojileri bölümlerinde okuyan Amelia isimli bir öğrenci.

 00

http://chaoscontrolled123.tumblr.com/post/76305632587/luke-and-i-were-looking-at-hieronymus-boschs

 

Tuhaf şeylere dair bir blog un sahibi olan Amelia, arkadaşı Luki ile birlikte  “Dünyevi Zevkler Bahçesi”ni  (The Garden of Earthly Delights) incelerken, bu sürreal triptik tabloda, karakterlerden birinin parmağıyla da gösterdiği gibi bir kişinin poposuna yazılmış notaları keşfeder. Gregoryen ilahilere dair bildiklerinden yola çıkan Amelia notaları gerçeğe dökünce  de ortaya böyle bir cehennem melodisi çıkar :http://www.youtube.com/watch?v=qPA4OW2FjFgFakat durumdan vazife çıkaran  wellmanicuredman bir blogger, notaların üzerine koro aranjesi yapınca işin rengi epey değişir.

 

Velhasıl,  Bosch’un 500 yıllık ‘Dünyevi Zevkler Bahçesi’ adlı eseriinsana”bakmakla görmek arasındaki ince fark”ı bir kez daha hatırlatıyor.

 

Bu bilgiler ilk elde çeşitli kaynaklardan topladığım bilgiler, daha sonra kendi gözlemlerimi de ekleyeceğim yazıma, resim incelenmesi gereken değerli bir eser çünkü…

 

Mesela, İspanyol sanatçı José Manuel Ballester  Gizli Alanlar (Espacios Occultos)  ismini verdiği serisinde  (ki bu seride sanatçı, klasik tabloların fotoğraflarını çekerek dijital ortamda bu tablolardaki insanların hepsini siliyor ve böylece resimlerde insan figürleri yüzünden arka planda kalan tüm gizli alanlar görünür hale geliyor) Bosch‘un bu eserini de ele almış. Ortaya çıkan sonuç da enterasan doğrusu.

 

12-jose-manuel-ballester.jpg

 

Yararlanılan Kaynaklar:http://onedio.com/haber/bir-gunahkarin-poposuna-yazilmis-500-yillik-notalarin-kesfedildigi-tablo-hakkinda-21-bilgi-653994http://sanatatak.com/view/Gunahkarin-poposundaki-600-yillik-cehennem-melodisi/2358http://sanatabasla.blogspot.com.tr/2013/11/dunyevi-zevkler-bahcesi-garden-of.htmlhttp://www.dailymail.co.uk/sciencetech/article-2562173/Listen-Hieronymus-Boschs-500-year-old-bottom-song-Hell-Scientist-transcribes-score-rear-famous-masterpiece.html

https://tr.wikipedia.org/wiki/D%25C3%25BCnyevi_Zevkler_Bah%25C3%25A7esi

http://sanatatak.com/view/Gunahkarin-poposundaki-600-yillik-cehennem-melodisi/2358

 

http://guzelonlu.com/blog/gizli-alanlar/comment-page-1/

http://haruncagan.blogspot.com.tr/2013/10/bosch.html
**************************************************Dutch master Hieronymus Bosch’s paintings are packed full of vivid imagery and complex meanings.

And The Garden of Earthly Delights, which depicts the Biblical narrative of creation, heaven and hell is one of his most intricate.

So it may come as no surprise that not one person had tried to play a tiny piece of music tattooed on the bottom of a man languishing in hell in the triptych painting until now – 500 years after the work was created.

In the painting, a choir sings from the score inscribed on the man’s buttocks that have been described as ‘musician’s hell.’

A student called Amelia, who describes herself as ‘a hard of hearing music and information systems double major’ at Oklahoma Christian University is said to be the first person to play the hellish ditty.

She admitted she did not spend a long time playing the tune that is assumed to be in the key of C, which was a common choice for chants composed around 500 years ago and may feature the odd bum note.

‘This is literally the 600-years-old butt song from hell,’ she wrote on Tumblr.

Amelia tapped it out on a piano, but it does sound quite melodic for a tune that is rumoured to be a chant that opens the gates of hell, according to Classicalite.

However, Amelia wrote on her blog: ‘Just wanted to let people know that there are indeed errors in the transcription and this is indeed not a very good recording (I threw this together in 30 minutes at one in the morning,) but I’m working with the music department at my college to get the transcription more accurate!’

Bosch painted his three part masterpiece between 1490 and 1510 when he was around 50 years old. It is his most famous work.

Art historians and critics have largely interpreted the painting as a warning on the perils of life’s temptations, but there have been other strange interpretations over the centuries as to what it could all mean.

Hell is the setting for a number of Bosch’s paintings and in this one, humans have succumbed to the temptations that lead to evil and reap eternal damnation.

The picture is a chilling one and humans are warring and held in torture chambers, pursued by demons and feasted on by mutated animals that feed on human flesh.

Interestingly some of the tortured souls trapped in hell are shown to be crucified by harps and lutes so that the music of the underworld is the opposite of that on Earth and certainly in heaven.

 

 

The Mysteries of Hieronymus Bosch

Interpretations of Bosch’s paintings have been varied and extreme: heresy, alchemy, drugs, witchcraft and, the most popular, that he was a member of a secret sect which practised orgies.
Nicholas Baum , who has been fascinated by these haunting paintings for many years, began his investigation in the belief that we would never know their full meaning. After a journey which took him to Holland, Spain. and Portugal, he is convinced that he has found the key
Documentary 198

**************************************************************************

(1)  Hieronymus Bosch –  (Jeroen Anthoniszoon van Aken), 15. ve 16. yüzyılHollandalı ressam.

bosch

Rönesans‘ın kuzeydeki temsilcilerinden biri sayılır. Yaşadığı dönemde eserleri kral ve asiller tarafından satın alınan ünlü bir ressam olmasına rağmen, günümüzde hakkında çok az şey bilinmektedir.

Yaşamı : 

Jeroen Anthoniszoon van Aken adıyla ressam Anthonis van Aken’in (ö. 1478) oğlu olarak 1450 senesinde Kuzey BrabantHollanda‘da dünyaya geldi. Hayatının büyük bir kısmını ‘s-Hertogenbosch kenti ve çevresinde geçirecek olan Bosch’un resmi kayıtlarda adı ilk kez 1474 yılında, iki erkek ve bir kız kardeşi ile birlikte geçmektedir.

Bossche Markt‘ta bulunan De Kleine Winst adlı evde doğduğu sanılmaktadır ve bugün evin dış duvarında buranın Bosch’ un doğduğu yer olduğunu gösteren bir tabela bulunur. Babası Meryem Ana Kardeşlik Örgütü‘nde genç ressamlara sanatsal danışmanlık yapan bir ressamdı.[1] Kayıtlarda adı ilk kez 1430’da geçen büyükbabası Jan van Aken (ö. 1454), üç amcası ve kardeşi Goossen de ressam olan Bosch’un ilk eğitimini ailesinden aldığı düşünülmektedir. Babası gibi amcalarından birinin de aynı örgütte danışmanlık yaptığı farzedilmektedir; ancak onların çalışmalarından günümüze kalan olmamıştır.

Bocsh’un yaşamı ve aldığı eğitim konusunda çok az şey bilinir. Ardında herhangi bir günlük ya da mektup bırakmadığından hakkındaki kısa ve öz bilgiler de ‘s-Hertogenbosch kentinin belediye kayıtlarından ve üyesi olduğu Meryem Ana Kardeşlik Örgütü‘nden kalan bazı hesap defterlerinden alınmıştır. Kişiliği ya da sanat görüşü hakkında hiçbir şey bilinmemektedir. Doğum tarihi bile ölümünden kısa bir süre önce yapılmış – otoportre olduğu sanılan- bir resmin incelenmesi ile tahmini olarak saptanmış; Bosch’un bu resimde altmışına yakın olmasından yola çıkılarak 1450 tarihinde doğduğunda karar kılınmıştır.[3]

Aslında aile adı Van Aken olan Bocsh, doğduğu ve yaşamının hatırı sayılır bir kısmın geçirdiği yer olan ‘s-Hertogenbosch (Den Bosch olarak da anılır) kentinin adından esinlerek 1495’ten sonraki resimlerini Bosch adıyla imzaladı.

Günümüzde Güney Hollanda‘da yer alan ‘s-Hertogenbosch, 15. yüzyılda gelişmekte olan bayındır bir kentti. Ancak 1463’te, 13 yaaşında olan Bosch’un da tanıklık edeceği büyük bir yangın felaketinde 4000’den fazla ev yok olacaktı. Bu olay Bosch’un çalışmalarında yanan kentleri resmetmesiyle yerini alacaktır.

Döneminde oldukça ünlü bir ressam olan Bosch, zaman zaman yurt dışında görevler de alıyordu. İspanyollar ona El Bosco adını vermişti.

1488’de toplumda oldukça saygın bir yere sahip olan Meryem Ana Kardeşlik Örgütü’ne katıldı. Bu örgüt oldukça muhafazakar, dindar ve bir o kadar da nüfuzlu olan kişilerden oluşuyor; ‘s-Hertogenbosch’ta 40, Avrupa çapında ise 7000 dolayında üye barındıryordu.

1479 ile 1481 arasındaki dönemde kendisinden birkaç yaş büyük olan Aleyt Goyaerts van der Meervenne ile evlenmiştir. Ressam daha sonra karısıyla birlikte, karısının zengin ailesinden ev ve bir miktar toprağın miras kaldığı yakınlardaki bir diğer kasaba olan Oirschot’a taşınmıştır.

Bosch Meryem Ana Kardeşlik Örgütü kayıtlarına göre 9 Ağustos1516‘da hayatın kaybetmiş ve düzenlenen ayinin ardından Saint John Kilisesi’nde toprağa verilmiştir.

Sanatı :

Bosch, en ünlüsü Dünyevi Zevkler Bahçesi olmak üzere pek çok triptik resimlemiştir. Adı geçen ünlü tablonun sol panelinde, Adem –Havva ve harikulâde hayvanlar eşliğinde cennet tasvir edilir. Orta panelde pek çok çıplak figür, eşsiz güzellikte meyveler ve kuşlarla birlikte dünyevi zevkler; sağ panelde ise günahkârların değişik biçimlerde cezalandırılışının gösteridiği cehennem resmedilmiştir. Dış paneller kapatıldığında ise rölyef (kabartma) üzerinde tanrının dünyayı yaratışı konulu eser görülmektedir. Bosch bu eserde resmin yapıldığı tablo yüzeyini oldukça pürüzlü seçmiştir. Bu durum o dönemin Flaman ressamları arasında yaygın olan ve resmin pürüzsüz bir yüzey üzerine uygulanıp esere insan eli değmiş hissini hafifletmek için kullanılan geleneksel resim tekniği ile tam bir karşıtlık oluşturur.

Bosch bir tanesi dışında tablolarının hiçbirine tarih atmamıştır. Bugün ona ait olduğu sanılan tabloların sayısı yirmi beşten daha azdır.İspanya kralı II. Philip’in, Bosch’un ölümünden sonra onun bazı tablolarını edinmek istemesine bağlı olarak Prado Müzesi günümüzde Dünyevi Zevkler Bahçesi de dahil olmak üzere onun eserlerinin önemli bir kısmına sahiptir.

(2)Triptik, (Yunanca) yan yana ve birbiriyle ilişkili üç resmin oluşturduğu pano şeklindeki hareketli grup resimlerdir. Üç parça halindeki bu resimlerin ortada olanı daha büyüktür; yan tarafında bulunan ve ortadakinin yarı boyutunda olan diğer iki pano ise gerektiğinde ortadaki panonun üzerine kapanacak şekilde tasarlanmıştır. Ana tema orta panoda, ilişkili temalarsa kanatlarda işlenir. Panolar birbirine menteşe ile tutturulur. Genellikle pano biçimindeki resimler için kullanılan triptikler, Orta Çağ ve Rönesans dönemleri boyunca kiliselerin altarları için tasarlanmış, zamanla Doğudaki Bizans kiliselerinden batıdaki Keltik İngiliz kiliselerine kadar geniş bir kullanım alanı bulmuştur. Hans Memling ve Hieronymus Bosch gibi Rönesans ressam ve heykeltıraşları tarafından kullanılmıştır.

Bu formun en ünlü örnekleri ise şunlardır:

Reklamlar

About Ayşen Cumhur Özkaya

Ruhu Sanatçı Gönlü İnançlı Hali Hüzünlü Şefkatli Romantik Her daim Duygusal Hayalci Melankolik Karşılıksız Seven Çocuk Kalpli İlahi Aşka Aşık biri
Bu yazı MÜZİK ** Music, RESİM ** Painting, SANAT ** ART içinde yayınlandı ve , , , , , , , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

One Response to 500 yıllık Cehennem Müziği – Dünyevi Zevkler Bahçesi – Bosch

  1. Geri bildirim: Dünyevi Zevkler Bahçesi – Çerçevelerin Ardındaki Hikayeler

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s